ВАША НОВОСТЬ


Если Вы знаете театральную новость,
которой нет у нас, пожалуйста,
напишите нам

Кто на сайте

Сейчас 93 гостей онлайн

Што піша нэт пра спектакль «Пане Каханку» PDF Печать E-mail
Блоги - Авторский блог
Автор: Падаляка Раман   
15.04.2010 01:00

Сам яшчэ не глядзеў, а ўжо збіраю сёе-тое ў інтэрнеце....                                                                                Караль Станіслаў Радзівіл - Пане Каханку

Вячаслаў Ракіцкі, «Наша Ніва».

Некалькі дзён таму я атрымаў ліст ад сябра, які жыве за мяжой: «Дарагі Вячаслаў! Зьбіраюся прыехаць у Менск на дні дватры. Як звычайна, хацеў бы пачуць тваёй парады, што можна было б паглядзець з навінак у тэатрах? Ці ты ўжо паглядзеў апошнюю прэм’еру ў Нацыянальным Рускім тэатры  «Пане Каханку»? Ці варты ўвагі гэты спэктакль? Што скажаш, тэатральны крытык? Твой А.»
І вось што я яму адпісаў.

Дарагі А!
Натуральна, я ня мог не паглядзець гэты спэктакль. Найперш зь цікавасьці да эксцэнтрычнай асобы багатага і моцнага магната, якому спэктакль і прысьвячаецца. Менавіта Караль Станіслаў Радзівіл, ён жа Пане Каханку, мае ўсе гістарычныя і літаратурныя падставы для сцэнічнай міталягізацыі. Мы з табой ня раз гаварылі, што ўжо пара зрабіць зь яго ліцьвінскага (беларускага) Мюнхгаўзэна. Таксама ты разумееш, што маладыя творцы — драматург Андрэй Курэйчык і рэжысэр Сяргей Кавальчык — браліся за справу не на голым месцы, бо за 20 гадоў беларускай незалежнасьці гісторыкі і літаратары апублікавалі шмат ведаў пра Пане Каханку.
Адразу скажу: з майго гледзішча, першая спроба сцэнічнай міталягізацыі Пане Каханку не атрымалася. Чаму? Як гэта ні прагучыць дзіўна, але адказ на гэтае пытаньне зьмешчаны на тытуле тэатральнай праграмкі
— «мастацкая прыдумка ў 2х дзеях».
Тэатар мае права на мастацкую прыдумку. Гэта ісьціна. А я ўвогуле не прызнаю тэатар без мастацкай прыдумкі. Што тычыцца гэтага спэктакля, то чым яе было б болей (аж да фантасмагорыі ці абсурду), тым было б лепей. Абы працавала на цэнтральны пэрсанаж ў межах сюжэту і ў парамэтрах дакладна вызначанага жанру.
Толькі вось разуменьне мастацкай прыдумкі ў драматурга Курэйчыка іншае. Уражаньне, што яму Пане Каханку і іншыя Радзівілы спатрэбіліся толькі як дапаможныя фігуры для таго, каб прыдумаць алегарычную п’есу пра сучасную Беларусь. Фабула просьценькая: збанкрутаваны апошні кароль Рэчы Паспалітай Станіслаў Аўгуст Панятоўскі прыніжана, аж да шантажу, выпрошвае пазыку (крэдыт?) у багацея Радзівіла, каб уратаваць дзяржаву ва ўмовах акупацыйных памкненьняў суседняй Расеі і эканамічнага крызісу.
З вуснаў Пане Каханку, як ад вядоўцаў БТ апошніх дзён, мы пачуем і што беларуская мова «гэта — язык, а не наречие» і пра тое, што «польскія дваране, ліцьвіны ніколі ня будуць у рабстве ў рускага мядзьведзя», і што «мы хочам быць самімі сабой, а не будаваць імпэрыі ад мора да мора для некага! Таму што нам напляваць на ўсе гэтыя імпэрыі». І справа нават ня ў тым, што такі «сьмелы» патас сёньня ўжо ня болей, як банальнасьць.
Справа ў іншым.
Як бы ні хацеў Курэйчык адбіцца ад гістарызму, яму гэта не ўдаецца і не магло ўдацца. Бо імёны і біяграфіі асобаў Радзівілаў і Панятоўскага маюць свой гістарычны і сацыяльны шлейф.
Мала таго, што Радзівіл гаворыць тое, што ніяк ня мог бы гаварыць, дык ён яшчэ і гаворыць мовай сучаснай расейскай вуліцы. І не застаецца Пане Каханку месца ні для фантазіі, ні для гульні. Ён мусіць мітынгаваць ці філязофстваваць.
Мяркую, што пастаноўшчык Сяргей Кавальчык разумеў, што трапляе ў пастку, а таму і падстрахаваўся ад крытыкі за адсутнасьць гістарызму ўсё той жа «мастацкай прыдумкай», замяняючы ім жанравае вызначэньне. Адбылася падмена паняцьцяў, вынікам — эклектыка. Клаўнада перамяшалася з фарсам, драма з вадэвілем… Пры адсутнасьці жанравай дамінанты спэктакль ператварыўся ў набор інтэрмэдыяў.
А што ж беларускі «Мюнхгаўзэн»? — запытаесься ты.
Прафэсіяналізм народнага артыста Расьціслава Янкоўскага безумоўны.
Але тут я лічу памылковым ягонае прызначэньне на ролю Пане Каханку. Хоць бы з гледзішча ўзроставай неадпаведнасьці.
Пяцідзесяцігадовы ўсемагутны магнат і фантазёр, поўны сілаў і прагі да жыцьця, гульні, у выкананьні васьмідзесяцігадовага Расьціслава Янкоўскага ператварыўся ў бальшыні сцэн у быліннага сівабародага старца. У іншых эпізодах — у доктара Фаўстуса, які спрабуе асэнсаваць сусьвет. І зусім недарэчным, зьдзяцінелым выглядае ён, калі пачынае бузіць ці заляцацца да маладзенькай акторкі прыдворнага тэатру. А калі мітынгуе, яму тым болей ня верыш, бо цяжка абстрагавацца ад самой асобы знанага актора і чалавека публічнага, які з трыбунаў прамаўляе зусім іншае і пра ўладу, і пра Расею і пра ўсё астатняе, што напрыдумляў Курэйчык.
І губляецца ўвесь сэнс, калі Пане Каханку ператвараецца ў садыста, гвалтам навучаючы сялянаў лётаць, а Тэафілія Радзівіл (Бэла Масумян) пераконвае,
«што хутчэй певень паляціць, чым гэтыя людзі! Гэта ж беларусы…» Вось так нечакана і зьдзекліва пачне гучаць тэма беларусаў,
якія «далей свайго носа нічога ня бачаць» і якім «задніцу падняць, пайсьці кудынебудзь,  гэта ўжо дасягненьне». З «высокага штылю» на мову сучаснага кірмашу… Зрэшты, толькі з такім сэнсам у спэктаклі і ўжываецца слова «беларус», якога ўвогуле не існавала ў тую эпоху. Ужо не мастацкая, а проста прыдумка.
Галерэя недарэчных, апэрэтачных пэрсанажаў працягваецца Станіславам Аўгустам Панятоўскім (Аляксандар Суцкавер), які дажыўся да таго, што ня мае нават зьменных портак, і слынным кампазытарам, героем антырасейскага змаганьня Мацеем Радзівілам (Іван Трус), які ў касьцюме блазна разыгрывае клаўнады.
Недарэчная і моўная структура спэктакля.
Чаму магнаты і кароль гавораць на акупацыйнай для іх расейскай мове (падзеі адбываюцца пасьля першага падзелу Рэчы Паспалітай) — бо тэатар рускі? А чаму прасталюдзіны пераходзяць на беларускую?..
Нават калі ты захочаш памаладзець на гадоў трыццаць (вярнуцца ў наша тэатральнае юнацтва), ня ўпэўнены, ці варта хадзіць на «Пане Каханку» — хоць і п’еса з тых, якія мы называлі тады кукішам у кішэні, і рознакаляровы дым пускаюць, і буфэт працуе, праўда, бязь піва.
Але ж калі кішэня рваная і ў ёй апроч кукіша амаль нічога няма, дык бачыш адно дуліну. Шчыра — Вячаслаў Ракіцкі.

Глеб Лабадзенка, «Звязда».

У тэатры імя Горкага тры дні давалі «шэдэўр» Андрэя Курэйчыка

надрукавана ў «Звяздзе» ад 29 сакавіка

Я вельмі ўзрадаваўся, калі пачуў, што нашы служкі Мельпамены звярнуліся да тэмы роду Радзівілаў. Бясспрэчна, гэты найслаўнейшы беларускі род заслугоўвае і тэатральных пастановак, і літаратурных твораў, і кінафільмаў, і ўвогуле ўсебаковай увагі. Радзівілы — адзіны некаралеўскі род, які валодаў замкамі і палацамі ў дзевяці (!) еўрапейскіх краінах. У Радзівілаў пазычалі грошы Людовікі, а ў Нясвіжы за гасцей былі каралі і прынцы, курфюрсты і герцагі.

І вось, думаў сабе я, нарэшце гэты вакуум пачынае запаўняцца — ставіцца спектакль пра Пане Каханку! Драматург — Андрэй Курэйчык, рэжысёр-пастаноўшчык Сяргей Кавальчык.

Я даведаўся шмат новага, калі прыйшоў у Рускі тэатр. Высветлілася, што Радзівілы былі нейкімі дэбіламі і шызафрэнікамі. Пане Каханку ўвесь спектакль п’е і вучыць сялян лётаць («Я научу белорусов летать! Они ведь не видят дальше своего носа»), адзін раз нават падае п’яны на сцэне. Караль Станіслаў Радзівіл сапраўды быў вядомым дзіваком — і на мядзведзях катаўся летам па солі, і гісторыі пра рассечанага напалову каня распавядаў. Аднак пры гэтым ён быў найзаможным магнатам Вялікага Княства, ваяводам віленскім, мечнікам вялікалітоўскім, вельмі ўплывовым чалавекам. Зводны брат Пане Каханку, Мацей Радзівіл, быў таленавітым кампазітарам. У спектаклі ён паказаны нібы хворы на галаву — у адзенні клоўна Пятрушкі, з яўным інфантылізмам: нават слугі дазваляюць сабе перыядычна фамільярна тузануць князя. Князя Мацея Радзівіла, які ўзброіў некалькі атрадаў у часе паўстання Касцюшкі, быў слаўным змагаром за незалежнасць Айчыны!

Такія анекдоты, канешне, могуць мець месца ў «мастацкай выдумцы» — як ахарактарызаваны жанр пастаноўкі на афішы. Аднак у нашых тэатрах яшчэ не было спектакляў пра Радзівілаў-дзяржаўных дзеячаў, Радзівілаў-культурных дзячаў, Радзівілаў — найвялікшых гістарычных асобаў. І ў звычайнага гледача можа ўзнікнуць пытанне пасля прагляду: а на чорта вы ставілі спектакль пра гэтых клоўнаў і вар’ятаў?.. Дык вось, аказваецца, чым займаліся гэтыя Радзівілы — стралялі пераапранутых у варон гандляроў і ціскалі па завуголлях прыдворных сялянак!.. Дык вось у якіх прыдуркаў пазычалі грошы Людовікі!..

Хоць, калі верыць спектаклю, кароль Рэчы Паспалітай Станіслаў Аўгуст Панятоўскі таксама быў хамам і грубіянам. Не ведаю, ці мог манарх сказаць князю Радзівілу: «Дерьмо эта картина! Херня какая-то, а не портрет!..» Ці мог Пане Каханку, хоць і дзівак, але славуты князь і арыстакрат, сказаць: «Страну свою просрали...» Мне здаецца, што тут выпадае казаць не пра мастацкую выдумку, а пра ўзровень драматурга і рэжысёра...

Увогуле, у спектаклі шмат мілых дэталяў. Напрыклад, калі Пане Каханку дэманструе сястры Тэафіліі і камердынеру скелет нейкага пцерадактыля, якога ён «выкапаў у зямлі». У Нясвіжы, трэба думаць. Гэтая дэталь прэтэндуе на навуковае адкрыццё і павінна стаць ўвагай айчынных археолагаў!..

Альбо момант, дзе Пане Каханку вядзе маналог перад свечкай. Ці то наўмысна, ці то выпадкова задзьмухвае свечку, бярэ барысаўскія запалкі — і запальвае зноў. Нагадаю — дзея ідзе ў 1784 годзе, запалкі былі запатэнтаваныя ў 1813-м.

Хоць спектакль ідзе на рускай мове (тагачасныя Радзівілы і ў страшным сне не размаўлялі па-руску), але навідавоку жаданне драматурга і рэжысёра зрабіць Пане Каханку хоць прыдуркам, але нацыянальным, беларускім. Калі кароль Панятоўскі чытае Радзівілу віншаванку на «местном наречии», князь з гонарам адказвае: «Это не наречие, это язык!..» А Тэафілія, сястра Пане Каханку, назіраючы за тым, як брат вучыць сялян лётаць, эмацыйна кажа: «Не полетят они! Это же белорусы!..»

...Перад спектаклем я, як заўжды, набыў праграмку. Там, апроч увядзення ў курс справы, было напісана колькі цікавостак з жыцця Пане Каханку. І пра селядцоў, якія нарадзіліся ад кахання князя Радзівіла з русалкай, і пра абмены шапкамі з сялянамі, і пра катанне летам па солі на санях з мядзведзямі. Забыліся аўтары толькі адну, вельмі цікавую і пікантную дэталь. Навукоўцы дакладна высветлілі, што ў часе банкетаў пасля каторай чаркі крамбамбулі Пане Каханку мог раптам устаць перад гасцямі і запраста пачаць, даруйце за падрабязнасці, мастурбаваць на вачах аслупянелай шляхты. Мне было трывожна: няўжо ў п'есе, паказваючы дзівака Радзівіла, перададуць і гэтую дакументальную асаблівасць?.. Стрымаліся, не паказалі. А пасля прагляду мяне азарыла: тое, што я непакоіўся пабачыць у нейкай сцэне спектакля — цягнулася ўвесь спектакль!

Цяжка, безумоўна, ацэньваць спектакль, які не прэтэндуе на гістарычную дакладнасць, а з’яўляецца толькі «мастацкай выдумкай». Аўтары самі ацанілі сябе. Падсвядома. У сцэне, дзе Пане Каханку кажа брату Мацею Радзівілу пра ягоную п’есу: «По-моему, полное дерьмо. Такая халтура — смотреть стыдно».

Газета «Культура».

«Падвойнае дно» Пане Каханку

Завітаўшы на тэатральную пляцоўку напярэдадні прэм’еры, карэспандэнт «К» трапіў у гэткі ж віхур страсцей: спектакль «Пане Каханку» праходзіў апошні этап свайго ажыццяўлення, і кожны з яго ўдзельнікаў знаходзіўся на стадыі пагружэння ў іншае прасторава-эмацыйнае вымярэнне. Народную артыстку Беларусі Бэлу Масумян, выканаўцу ролі сястры Станіслава Радзівіла — Тэафіліі, мы сустрэлі па дарозе з касцюмернай у грымёрную. — Штосьці там распалася, — грацыёзна ўзмахнуўшы рукой і ўсміхнуўшыся, Бэла Амаўна ўказала на сваю пышную прычоску. Пакуль спецыялісты завяршалі сваю сапраўды чароўную справу, яна падзялілася перажываннямі наконт сваёй ролі: — Цяпер самае галоўнае- скласці бачанне, разуменне маёй Тэафіліі ў адзіную карціну. Яе характар — вельмі складаны: грымучая сумесь любові, нянавісці, сямейнага абавязку, свайго разумення стасункаў з братам... Збіраеш па крупінках усё, што было напісана, сказана пра Тэафілію ў гісторыі роду Радзівілаў. Усё ўжо, здавалася б, зразумела, але хвалюешся: а куды ўставіць той ці іншы нюанс, адценне? Тая ж самая сітуацыя, як і з прычоскай, — зноў элегантна правяла паралель Бела Амаўна. — Думаеш пра адно, атрымліваецца — другое, а хочацца — трэцяе. Грымёр Людміла Вячаславаўна міжволі далучылася да нашай гаворкі наконт стварэння абліччаў, адзначыўшы, што, да прыкладу, вобраз Тэафіліі прыдумалі непасрэдна ў тэатры: — Мы са свайго боку- працы грымёраў,- кажа яна, — стваралі абліччы персанажаў паводле эскізаў мастачкі Марыі Герасімовіч.
Пад час працы карысталіся, вядома, і спецыяльнай літаратурай. Але прычоску Бэлы Амаўны прыдумалі самастойна, абапіраючыся на характар гераіні і ўмоўны час. Тое, што дзеянне не будзе шчыльна прывязана да дакладных гістарычных падзей, часоў, пацвердзіла нам і сцэнограф спектакля Ала Сарокіна, якую мы сустрэлі на сцэне ў час падрыхтоўкі да апошняга прагону. — Сцэнаграфія вырашана такім чынам, — тлумачыць яна. — Мы даём толькі эскіз часу, праз дэталі робячы адсыл да мінулых стагоддзяў. Перад намі не хроніка падзей, а- мастацкая выдумка (П’еса пазначана менавіта ў гэтым жанры. — Д.А.), таму прынцып пабудовы дэкарацый у спектаклі- абрысавы. Можна было б «узвесці» Нясвіжскі замак з сотнямі пакояў, але навошта? Мы ствараем прытчу, таму і касцюмы герояў пэўнымі дэталямі трошкі нагадваюць адзенне сучаснай эпохі, і афармленне сцэны — дазіраванае ды фантазійнае. Пакрочыўшы далей, мы падышлі да грымёркі выканаўцы ролі галоўнага героя пастаноўкі — Пане Каханку — народнага артыста СССР Расціслава Янкоўскага. Расціслаў Іванавіч ужо быў гатовы да выхаду на сцэну. У эфектным касцюме акцёр сядзеў у крэсле. А напрыканцы размовы ён, ужо «асабіста для нас», выдаў некалькі маналогаў з п’есы. — Хачу адразу адзначыць, — паведаміў майстар, — мне вельмі прыемна, што ў пары са мной ролю Пане Каханку іграе Іван Мацкевіч. Для мяне вельмі важная ягоная падтрымка. Грунтоўна падышоў да працы над спектаклем Сяргей Кавальчык: ён дапытлівы рэжысёр, улюбёны ў сваю справу. Ішоў насустрач маім прапановам і Андрэй Курэйчык. Калі я стаў удумвацца ў ход мыслення свайго героя, — працягвае дзяліцца сакрэтамі «акцёрскай кухні» Расціслаў Іванавіч, — мяне прывабіла не толькі яго незвычайнасць, тыя ж яго выхадкі, калі Пане Каханку пасыпаў дарогі соллю, каб пакатацца на санях, а зусім іншае: ягоны боль за свае зямлю і народ. «Мы хочам застацца самімі сабой, а не будаваць імперыю ад мора да мора», — кажа ён Панятоўскаму. І самае галоўнае: ён марыў навучыць беларусаў лятаць.
Вядома, ён быў дзіўны чалавек (праводзіў своеасаблівыя вопыты, да прыкладу, прымушаў сялян скакаць з лятальнымі апаратамі з вышыні), але ягоным імкненне было — узняць чалавека над мітуснёй, дапамагчы яму ўбачыць свет адтуль. Тое, што Пане Каханку не такі просты, што ў яго ёсць «падвойнае дно», робіць гэтага чалавека надзвычайным, выклікае да яго сімпатыю, цікавасць. Ён складаны і сапраўдны — вось што мяне прываблівае!.. Страсці па Радзівілах пачалі «набіраць абароты», калі на сцэне Расціслаў Янкоўскі сустрэў Аляксандра Суцкавера ў ролі Станіслава Аўгуста Панятоўскага. Аляксандр Сямёнавіч цалкам пагрузіўся ў «іншае вымярэнне» і на нашы пытанні адказваў ужо толькі як кароль Рэчы Паспалітай, які прыехаў да Радзівіла прасіць грошай (так развіваецца ход дзеяння паводле п’есы): — Я зусім не разумею гэтага чалавека! Яго нельга зразумець! — распальваецца Яго Вялікасць. — Пане Каханку- вулкан, які выкідвае... вату, вось што я магу пра яго сказаць. Толькі жарты і кпіны! У час гэтай «прамовы» на сцэне пагасла святло, і рэальнасць адступіла перад тэатральнай дзеяй. Такім чынам, нечакана і паступова, і мы пагружаліся ў страсці легендарных продкаў. Чыя праўда больш моцная: Панятоўскага ці Радзівіла? Хто выйграе ў гэтым спаборніцтве? Усе разважанні, прагучаўшыя з вуснаў герояў пастаноўкі, прымушалі застацца тут, у «іншым вымярэнні», і паспрабаваць знайсці адказы. А што ж рэжысёр, які ажыццявіў пастаноўку-фантазію паводле гісторыі? Ён — як той самы сапраўдны летуценнік і, адначасова, практык — знаходзіўся ў такім жа творчым палёце, не спыняючыся ні на хвіліну: аддаваў загады, тлумачыў апошнія нюансы, рабіў заўвагі, літаральна разрываючыся на часткі, здзяйсняючы цудоўную справу — спектакль, які прымушае думаць.

Апладысменты «Пане Каханку»
Aўтар: Антон КОРЗУН, «Народная Воля».
29.03.2010. 22:54

У мінулыя выхадныя ў Нацыянальным акадэмічным драматычным тэатры імя М. Горкага адбылася прэм'ера спектакля «Пане Каханку». Стваральнікаў новай пастаноўкі можна віншаваць: вялікая творчая ўдача!
У нядзелю вечарам драматургу Андрэю Курэйчыку, рэжысёру Сяргею Кавальчыку, народнаму артысту СССР Расціславу Янкоўскаму, які выконвае ў спектаклі галоўную ролю — Караля Станіслава Радзівіла, народнай артыстцы Беларусі Бэле Масумян, артыстам Анатолю Голубу, Уладзіміру Глотаву, Івану Трусу, Вераніцы Пляшкевіч і іншым стоячы апладзіравалі міністр культуры Павел Латушка, першы намеснік кіраўніка Адміністрацыі прэзідэнта Наталля Пяткевіч, усе гледачы.
Хоць у рэкламных буклетах і значыцца, што драматург выкарыстаў такі прыём, як мастацкі вымысел, з першай да апошняй хвіліны спектакля верыцца ў рэальнасць гістарычных асоб і падзей, пакладзеных у аснову сцэнарыя. А галоўнае — рэльефна адчуваецца ніць ад далёкага мінулага да сённяшняга. Праўда, у адным месцы інсцэніроўшчыкі, здаецца, трапілі ў палон палітычнай цэнзуры. Падводзячы гледачоў да думкі, што дзяржава павінна быць моцнай, яны пры гэтым не сказалі — і з высокай маральнасцю. Дзяржава не можа трымацца на штыках, на моцнай «вертыкалі», яна павінна быць прававой, маральна чыстай, як мовяць «з чалавечым тварам».
Крытыкі, вядома ж, скажуць сваё прафесійнае слова, але ў любым выпадку відавочна ўжо адно: Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя М. Горкага можа ганарыцца яшчэ адным глыбокім спектаклем! Спектаклем, які не толькі пра мінулае Беларусі, але і пра яе сённяшняе.

Крэдыт для голага караля
5 красавіка 2010 10:31

27 сакавіка ў Горкаўскім тэатры прайшла прэм’ера спектакля паводле п’есы Андрэя Курэйчыка«Пане Коханку». Менавіта так, праз гіперкарэктнае «о» стаіць на афішах. Хоць у цэлым гэтай пастаноўкай тэатр пацвердзіў статус Нацыянальнага драматычнага.

Спектакль пачынаецца сцэнай адрачэння Радзівіла. З высылкі ён піша ліст да расійскай царыцы Кацярыны: просіць дазволу вярнуцца ў родны Нясвіж за абяцанне «не займацца палітыкай».

Бо Караль Станіслаў Радзівіл сам хацеў быць каралём Рэчы Паспалітай, замест марыянеткавага Станіслава Аўгуста Панятоўскага, каханка Кацярыны.

Гэтым у многім тлумачыцца тое, чаму гісторыкі пасля так упарта ляпілі з Пане Каханку вобраз дзівака і блазна. Адзіны рэальны гістарычны факт, на якім будуецца п’еса, — візіт Панятоўскага ў Нясвіж.

Паводле п’есы, Панятоўскі прыязджае браць крэдыт «на пяць гадоў пад каралеўскае слова». Фінансавыя магчымасці караля цудоўна ўвасабляе сцэна мыцця ў ванне. А матывацыя будзе да болю знаёмая сённяшнім голым каралям: крэдыт трэба, каб ратаваць Рэч Паспалітую. Але палымяныя заклікі да адзінства і патрыятызму не кранаюць багатага Радзівіла.

«Это не наречие. Это язык», — кідае Радзівіл Панятоўскаму, калі той спрабуе падлашчыцца, сказаўшы тост «на местном наречии». Пане Каханку расплюшчвае вочы здзіўленаму Панятоўскаму: тут — Беларусь. Беларусам пляваць і на Маскву, і на Варшаву.

Тут свой рытм, амбіцыі будаўнікоў імперый абыякавыя людзям гэтай зямлі. А яшчэ — Радзівіл адразу зразумеў, што новы кароль задробны душой, каб пайсці ў сваёй справе да канца.

Аўтары не імкнуліся стварыць новыя вобразы. Яны стваралі запамінальныя. Таму Пане Каханку — гэта крыху стары Вежа з «Каласоў пад сярпом тваім»: у сваіх дзівацтвах, складаных платанічных пачуццях да маладой акторкі Алесі (успомнім, у Вежы таксама быў тэатр). Але найбольш Курэйчыкаў Радзівіл — гэта Мюнхгаўзен. Прычым гэта барон не з кніжкі Распэ, а з фільма «Тот самый Мюнхгаузен» Захарава. Уплыў савецкага кінематографа прарываецца не толькі тут. Шчымлівая фінальная сцэна палёту крыху нагадвае адпаведную з «Сказки странствий» Міты. Скразная ідэя п’есы — навучыць беларусаў лётаць.

Гэтым займаецца Караль Радзівіл у Нясвіжы, даўшы зарок не браць удзелу ў палітыцы. «Палёт» чытаецца як метафара пазбаўлення ад комплексу нацыянальнай непаўнавартасці.


Блог Алеся Суходалова.

27 марта, во Всемирный день театра, Театр имени Горького представил шумную премьеру – «Пане Коханку» по пьесе Андрея Курейчика. Шумную, яркую, зрелищную… как картина в вычурной, дорогой оправе. Но эффект от оправы быстро тускнеет, и тогда зритель начинает всматриваться в само полотно. И в нашем случае он понимает, что работа не закончена: сделан качественный, добротный эскиз, но прорисовка халтурная. И не спасает её тот факт, что художник пользовался самыми яркими и дорогими красками. Между материалом и холстом очень слабая связка, и картина на глазах осыпается, зияя пустыми незакрашенными дырами.
Как ни крути, в театре всё завязано на драматургии. Хорошая пьеса – это добротный грунт, способный дать самые лучшие плоды (при условии умелого ухода, естественно). Но если на уровне драматургии всё не так гладко – не помогут эффектные приёмы и ухищрения режиссуры, не спасёт пышность костюмов и блеск декораций. Пьеса – это фундамент будущей постановки: если фундамент даёт трещину – валится всё строение, как бы искусно оно ни было возведено.
Создателями спектакля – драматургом Андреем Курейчиком и режиссёром Сергеем Ковальчиком – руководила первоклассная идея: дать сценическую жизнь легендарному персонажу белорусской истории Каролю Радзивиллу Пане Коханку. Народ столетиями хранил память о похождениях этой экстравагантной особы, нашедшую отражение в фольклорных сказаниях. Яркий образ этого эксцентричного чудаковатого князя вполне мог бы стать национальным брендом, таким как румынский граф Дракула, немецкий барон Мюнхгаузен или русский князь Потёмкин. (Странно, что до сих пор отечественные производители спиртных напитков не взяли этот бренд на вооружение – уверен, недалёк тот час, когда на прилавках наших магазинов появится какой-нибудь крепкий ликёр «Пане Коханку».) Так что замысел у этого театрального проекта просто замечательный.

Андрей Курейчик сочинил интригующую завязку: в основе сюжета – визит короля Речи Посполитой Станислава Августа Понятовского к Каролю Радзивиллу в его резиденцию в Несвиже. Король едет в гости к своему подданному по чрезвычайному делу… (!) одолжить денег для пустеющей государственной казны. Но вместо деловых переговоров ему приходиться участвовать в кажущихся нелепыми проделках безумного князя. Но Пане Коханку оказывается совсем не таким дураком, как кажется, и, убедившись в бессмысленности предпринятых им попыток наставлений и увещеваний государя, оставляет мнимого короля с носом.
Завязка хорошая, и первый акт представления смотрится с интересом. Но во втором акте становятся очевидными все слабости драматургии. Действие невероятно затягивается, события притягиваются за уши, а финала – полноценного, драматического – как такового и нет. Режиссёр пускается на ухищрения, вводит эффектную сцену разыгрываемой Пане Коханку морской баталии при Гибралтаре. И в конце герои вновь появляются на сцене, и каждый произносит речь про историческое значение личности «последнего из великих Радзивиллов». Это явная недоработка драматургии, пьесу пустили в работу недодуманной. Особенно нелепо выглядит в финале Теофилия, сестра князя Караля, которая говорит о том, что её брат был великим учёным и изобретателем, но все его труды она сожгла. Ситуация комична до безобразия.
Между тем А. Курейчик действительно «открыл» неизвестную историкам ипостась личности Пане Коханку: учёного-изобретателя, который хотел научить белорусов летать. И в принципе, это обстоятельство сочетается с созданным драматургом образом, а в исполнении Ростислава Янковского кажется тем более правдоподобным. Но тот ли это Пане Коханку, которого мы знаем из истории? Или одно только имя объединяет персонажа пьесы с его реальным прототипом? Князь Радзивилл у Курейчика ещё и мыслитель, этакий юродствующий философ. Прямо не Пане Коханку, а Гендальф какой-то.

«Добрый волшебник» Пане Коханку (Ростислав Янковский)
Караль Радзивилл — фигура исторически неоднозначная. С одной стороны, разгульный баламут, с другой — пламенный борец и патриот Литвы и Короны. Курейчик с Ковальчиком сделали из него однозначно национального героя. Причём упростили историю до безобразия, превратив князя в «свядомого» белоруса (хотя речь идёт о том времени, когда этнонима «белорусы» в помине не было). Вообще, с историей шутки плохи, а в некоторых местах Курейчик допускает такие авторские искажения, которые могут окончательно запутать некомпетентного в своём большинстве зрителя. Например, возьмём образ Матея Радзивилла – сводного брата Пане Коханку, композитора, поэта, драматурга, участника повстания Тадеуша Костюшки. А создатели спектакля превращают его в ряженого клоуна, в недоросля. Такой Матей, кстати, у меня гораздо больше ассоциируется с реальным Пане Коханку, чем одноимённый персонаж спектакля. Про предков, как говорится, или ничего, или хорошее. А интерпретировать как угодно историю по причине собственной некомпетентности – занятие не из достойных.

Александр Суцковер (Понятовский), Белла Масумян (Теофилия)
Сделаем небольшую оговорку: всё-таки в произведении искусства историческая достоверность вторична – первична его художественная ценность. Шекспир, создавая свои шедевры, не изображал реальные исторические события – эпоха и национальный колорит для него были фоном, а на первом плане были универсальные человеческие ценности, понятные любому зрителю сюжеты. Пане Коханку вполне мог бы претендовать на статус универсального художественного образа магната-авантюриста, в какой-то мере трикстера. Но удалось ли создателям спектакля воплотить такой образ? Дело в том, что в условиях нашей белорусской действительности, когда идёт процесс формирования исторического сознания нации, просто необходимо в определённой мере придерживаться исторической достоверности, не без идеализации и мифологизации событий прошлого. Нужно выдерживать золотую середину между исторической правдоподобностью и художественным вымыслом. К сожалению, создателям «Пане Коханку» это не удалось. Не хватило им пассионарности, или же просто излишне поспешили ребята. К такому делу нужно подходить с большей ответственностью. Вон какая колоссальная работа была проведена в Оперном при подготовке «Чужого богатства» Яна Голланда – были приглашены лучшие специалисты в своих областях: от музыковедов до филологов. Или вспомним «Полочанку» Алексея Дударева, над которой годами работала ТЮЗовская труппа – такой подход оправдал себя с лихвой, и внимание зрителя к спектаклю не ослабевает. Авторам нужно было выбирать: или они действуют в рамках национальной драматургии, где в синкретическом единстве объединены колорит, язык, идейное содержание, или же создают более отвлечённое автономное художественное произведение на историческую тематику. В итоге получилось ни то, ни сё.

Сценография Аллы Сорокиной
В пьесе, что очевидно, до конца не продумано развитие сюжета, отсутствует развязка. Этот недочёт авторы попытались скрыть нагромождением каких-то побочных коллизий. В спектакле перемешано всё: и белорусская национальная идея, и какая-то квёлая любовная линия между Пане Коханку и простонародной актрисой его театра Олесей. В постановке использована песня «Пане Коханку» Крамбамбули, совершенно не соответствующая выведенному образу магната, приведены малопонятные аллюзии к творчеству Фонвизина, польский король Понятовский отчего-то выражает позицию российской великодержавной идеологии середины ХIX-ого столетия, называя белорусский язык наречием. Получился этакий микс из аллюзий и цитат других авторов, а также разнородных исторических фактов, с очень малой долей оригинального содержания.

Крестьяне поют песню «Пане Коханку» Лявона Вольского
Впечатлила помпезная сценография Аллы Сорокиной, выдержанная в барочной эстетике. Актёры со своими ролями справляются неплохо, в их игру можно поверить, но в их драматические образы — с трудом. Пане Коханку Янковского — волевой князь, этакий человек-глыба, с лёгкой долей чудачества — в принципе, барочный человек. Но мне лично Пане Коханку представляется более пластичным и манерным, что называется, «гжечным кавалером», а в спектакле перед нами предстаёт более патриархальный тип, средневековый. Понравился Александр Суцковер в роли Понятовского – шляхетный получился типаж, хотя связанные с ним комичные коллизии кажутся фальшивыми. Этот персонаж следовало сделать более трагичным: король не может вести себя как клоун, даже если слаб политически. Об остальных персонажах не могу сказать ничего примечательного.
 
Какой из всего этого можно сделать вывод? Ребята взялись за хорошее дело, но оно оказалось им не по зубам. Для того чтобы писать о Пане Каханку, нужно хорошо знать ту литературную традицию, которая идёт от Адама Мицкевича через Владимира Короткевича до наших дней – традицию романтизации истории, нужно существовать в её рамках. Сходу взять такую глыбу ни у кого не получится. Поэтому «Пане Коханку» в Театре им. Горького смотрится как-то фальшиво: сарматская культуры воссоздана только внешне, но дух сарматский не передан. Основа у проекта хорошая: отличная идея, драматически острый конфликт – столкновение двух ярких характеров – Пане Коханку и короля Понятовского – но дальнейшее его воплощение оставляет желать лучшего. Авторы продемонстрировали типичную белорусскую самонадеянность: мол, мы – молодая страна, своё прошлое создаём сами. А ведь ещё нужно дорасти до Радзивиллов, до своего прошлого.
С другой стороны, в этом спектакле наметилась одна интересная тенденция. Когда со сцены русскоязычного театра говорят о величии «роднай мовы», «свядомая» публика может плеваться. Но как быть с той, далёкой от национальной стихии аудитории, которая составляет на данный момент большинство населения? Быть может, именно так и нужно привлекать её внимание к родной культуре и истории? Но, как бы то ни было, подходить к этому делу надо намного более ответственно.
Просмотров: 23828
Архив комментариев
...
Автор: Ала, 04.05.2010
ну, ня ведаю.. я заўсёды з павагай адносілася да Горкаўскага.. І нават акцёрскі склад уражвае. І Масумян, і Янкоўскі, і спадарыня Пляшкевіч (багіня, на мой погляд, памятаеце "Утаймаванне свавольніцы"?)... хоць бы таму і не магчыма крытыкаваць, бо Янкоўскі не стаў бы ўдзельнічаць у дрэнных пастаноўках... цудоўны, на маю думку, спектакль... мастацтва, а не гісторыя
...
Автор: Падаляка Раман, 27.04.2010
Абавязкова пагляджу,а потым напiшу.
...
Автор: vaslov, 27.04.2010
Роман, Вам нужно было своими глазами увидеть!
...
Автор: Ольга Николаевна, 17.04.2010
... это не "точка" дискуссии, а всего лишь ее przecinek...smilies/smiley.gif
...
Автор: форумец, 17.04.2010
дискуссии - точка! -> http://sb.by/post/99224/
...
Автор: форумец, 16.04.2010
не считал бы лишним, если бы рядом с этой антологией отзывов о Каханку лежали бы и гиперссылки
http://sb.by/post/99163/ и
http://www.radziwill.by/.

Как в блоге у harst, основательно подходящего к исследованию периода применительно к "Бег"

busy